Dakraam
Dakraam op zolder: licht zonder dakkapel
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Een dakraam op zolder levert bij hetzelfde glasoppervlak aanzienlijk meer daglicht dan een gevelraam, omdat het naar de open hemel kijkt in plaats van naar de overkant. Voor een woonruimte houd je als vuistregel een glasoppervlak aan van ongeveer een tiende van de vloer, verdeeld over meerdere vensters.
Waarom licht van boven zoveel verder komt
Een raam in de gevel kijkt uit op de overkant, op een schutting of op een boom, en een groot deel van het beeld dat het opvangt is dus niet lucht maar bebouwing. Een venster in het dakvlak kijkt vrijwel volledig naar de hemel, en de hemel is de lichtbron. Daar komt de richting bij: licht dat schuin van boven binnenvalt bereikt de achterwand van de ruimte, terwijl licht dat horizontaal binnenkomt vooral de vloer vlak achter het raam verlicht. Het resultaat is dat de verlichtingssterkte een paar meter van het venster af bij een dakraam een veelvoud is van die bij een gevelraam van dezelfde maat. Dat verklaart waarom twee bescheiden dakvensters een zolder ingrijpender veranderen dan één groot raam in de kopgevel.
Op welke hoogte het venster hoort te komen
De hoogte bepaalt of je zit of staat kunt kijken en dat is een keuze die je later niet meer wijzigt. Als richtlijn komt de onderkant van het venster op ongeveer 90 tot 110 centimeter boven de vloer, zodat je zittend naar buiten kijkt zonder over een borstwering te moeten leunen. De bovenkant wil je op minstens 200 centimeter houden, zodat je staand nog steeds door het glas kijkt en niet tegen de dagkant aankijkt. Bij een steil dakvlak liggen die twee punten dicht bij elkaar en past er een kort venster; bij een flauw dakvlak zit er veel meer lengte tussen en kan het venster fors zijn. Meet daarom eerst de hellingshoek en bepaal daarna pas de maat, en niet andersom.
Hoeveel glas je nodig hebt en hoe je het verdeelt
Een tiende van het vloeroppervlak is de vuistregel die aannemers hanteren voor een ruimte waarin je woont of werkt; voor een berging is minder genoeg. Belangrijker dan het totaal is de verdeling. Twee kleinere vensters op afstand van elkaar geven een gelijkmatiger verlichte ruimte dan één groot venster, omdat je met één opening onvermijdelijk een felle zone en een donkere hoek krijgt. Zitten er twee dakvlakken tegenover elkaar, dan is een venster aan beide zijden bovendien de eenvoudigste manier om dwarsventilatie te krijgen: warme lucht gaat er bij het hoogste venster uit en koele lucht komt aan de andere kant naar binnen. Voor een slaapkamer op zolder is dat in de zomer het verschil tussen wel en niet kunnen slapen.
Wat de zolderconstructie toelaat
De kapvorm bepaalt de vrijheid. Bij een sporenkap liggen de sporen om de zestig tot tachtig centimeter, waardoor een smal venster er zonder ingreep tussen past en een breder venster om een raveling vraagt. Bij een gordingenkap zitten de zware balken horizontaal en zijn de tussenliggende sporen lichter, wat andere mogelijkheden geeft. Kijk daarnaast naar het knieschot: staat dat op een meter hoogte, dan kun je het venster niet lager dan dat schot beginnen zonder de ruimte erachter aan te snijden. Het isolatiepakket telt ook mee, want een dik pakket maakt de dagkant dieper en daarmee de lichtinval smaller. Dat is te ondervangen door de dagkant onder het venster verticaal af te timmeren en boven horizontaal, zodat de opening naar binnen toe uitwaaiert.
De valkuil: één groot venster op het zuidwesten
Het is verleidelijk om alles in te zetten op één ruim venster op de zonzijde, want dat geeft het meeste licht op de folder. In de praktijk levert het drie problemen op. In juli staat de zon hoog en valt het licht bijna loodrecht op het dakvlak, waardoor de kamer opwarmt tot een temperatuur waarbij je er niet wilt zijn. Op een werkplek geeft direct zonlicht bovendien verblinding op een beeldscherm. En omdat al het licht uit één punt komt, blijven de hoeken donker. Verdeel het glas daarom over twee vlakken of twee posities, plan buitenzonwering meteen mee in plaats van na de eerste zomer, en houd bij de indeling rekening met waar het bed of het bureau komt te staan.
Veelgestelde vragen
Heb ik een vergunning nodig voor een dakraam op zolder?
Op een achterdakvlak is een dakvenster doorgaans vergunningvrij, mits het binnen het dakvlak blijft en er voldoende dakvlak omheen overblijft. Aan de straatzijde, bij een monument of in een beschermd gezicht ligt het anders en gelden vaak eisen aan maat en plaatsing. Bij een appartement beslist de vereniging van eigenaren, omdat het dak gemeenschappelijk is.
Telt een zolder met alleen dakramen als slaapkamer?
Dat hangt af van vier dingen: de vrije hoogte, de hoeveelheid daglicht, de ventilatie en de vluchtmogelijkheid bij brand. Bij een verbouwing gelden andere waarden dan bij nieuwbouw, en de gemeente toetst daarop als er een vergunning aan te pas komt. Wil je de ruimte later als slaapkamer verkopen, laat dan vastleggen dat aan die eisen is voldaan.
Wat is het verschil tussen een tuimelvenster en een uitzetvenster?
Bij een tuimelvenster draait het draaiende deel om een as in het midden, met de greep boven, wat handig is als het venster hoog zit en je er alleen bij kunt door te reiken. Een uitzetvenster scharniert aan de bovenzijde en klapt naar buiten, waardoor je er vrij onderdoor kijkt en makkelijk naar buiten kunt leunen. Dat werkt beter bij een laag geplaatst venster.