Leien dak
Kunstleien dak
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Een kunstleien dak bestaat uit vlakke platen van vezelcement die het uiterlijk van natuursteen nabootsen. Ze wegen ongeveer de helft van echte leien en gaan dertig tot vijftig jaar mee, tegen tachtig jaar of meer bij natuursteen. Het legpatroon en de dakhelling bepalen of ze droog blijven.
Waar kunstleien van gemaakt zijn
Een kunstlei is een geperste plaat van cement met kunststof- of cellulosevezels als wapening, aan de bovenzijde voorzien van een gekleurde coating die het gebroken oppervlak van natuursteen nabootst. Die opbouw verklaart zowel de voordelen als de beperkingen. Het materiaal is licht en volkomen vlak, waardoor het snel te leggen is en op een lichtere constructie past dan natuursteen. Het is ook maatvast, zodat elke plaat precies hetzelfde is en het legpatroon strak uitkomt. Daar staat tegenover dat de coating slijt. Na een jaar of tien tot vijftien vervaagt de kleur en wordt het oppervlak matter en iets ruwer, waarna het langzamer droogt en mos kans krijgt. Natuursteen heeft die laag niet nodig, want daar is de kleur de steen zelf. Dat verschil bepaalt uiteindelijk de levensduur.
Legpatroon, helling en overlap
Er zijn grofweg drie manieren om leien te leggen. Rechthoekige dekking legt de platen in rijen recht boven elkaar met halfsteens verband, wat het eenvoudigst en het snelst is. Maasdekking zet vierkante platen op hun punt in een ruitpatroon, wat een levendiger beeld geeft en meer snijwerk vraagt. Wildverband gebruikt platen in verschillende maten en is vooral bij natuursteen gebruikelijk. Welk patroon je ook kiest, de overlap doet het werk: elke lei ligt over de twee rijen eronder heen, zodat de naad tussen twee platen altijd door de plaat erboven wordt afgedekt. Hoe flauwer het dak, hoe groter die overlap moet zijn. Onder een graad of vijfentwintig wordt een leiendak riskant en hoort er een waterdichte onderconstructie onder te liggen die het werk overneemt.
Haken, nagels en de ondergrond
Leien worden op twee manieren vastgezet. Bij nagelen gaan er twee roestvaste nagels door voorgeboorde gaten in de plaat, en de rij erboven dekt die nagels af. Bij haken hangt elke lei aan een roestvaste haak die om de onderliggende rij grijpt, en dat is de methode die je aan de onderrand van het dakvlak als rijtjes metaal ziet zitten. Haken hebben als voordeel dat je een enkele beschadigde lei kunt vervangen zonder de halve rij te lichten. De ondergrond is een gesloten dakbeschot van planken of platen, want leien zijn te klein en te dun om op losse latten te liggen. Op dat beschot komt een onderdakfolie of dakleer, die het water opvangt dat bij storm onder de leien doorwaait. Zonder die laag heeft een leiendak geen tweede verdedigingslinie.
Hoe een kunstleien dak wordt begroot
Het dekwerk gaat per vierkante meter schuin dakvlak, met de leien, de haken of nagels en het leggen in die eenheid. Het patroon telt daarin mee: Maasdekking en wildverband kosten meer arbeid en meer snijverlies dan rechthoekige dekking. Alles aan de randen gaat per strekkende meter of per stuk: de nok, de hoekkepers, de kilgoten, de gevelafwerking en de aansluitingen op dakramen en schoorstenen. Kilgoten zijn bij een leiendak relatief duur omdat elke lei daar op maat wordt gesneden. Los daarvan staan het beschot, de onderdakfolie en de toegang. Vraag om het exacte type lei met de maat erbij, want die maat bepaalt hoeveel platen er per vierkante meter gaan en of je over tien jaar nog kunt bijbestellen. Een losse doos reserveleien in de schuur is de moeite waard.
De reiniging die het dak sloopt
De fout die je op veel kunstleien daken ziet, is een schoonmaakbeurt met een hogedrukreiniger. Het resultaat is direct mooi: het mos is weg en de kleur lijkt terug. Wat je niet ziet is dat de waterstraal de coating heeft weggeslagen en de vezels aan het oppervlak heeft blootgelegd. Vanaf dat moment neemt de plaat water op, blijft hij langer nat en vestigt het mos zich sneller dan voorheen. Bij vorst springen er schilfers af en binnen vijf tot tien jaar is een dak dat nog twintig jaar mee kon liggen aan vervanging toe. Dezelfde straal duwt bovendien water onder de overlappen door en tilt losse leien op. Wil je mos kwijt, laat het dan zacht borstelen en spoel na met lage druk, of laat het gewoon zitten tot het dakvlak toch aan de beurt is.
Veelgestelde vragen
Kun je een losse kunstlei zelf vervangen?
Bij een dak met haken is het te doen als je er veilig bij kunt: je buigt de haak open, schuift de gebroken plaat eruit en de nieuwe erin. Bij genagelde leien heb je een leiendief nodig, een dun ijzer waarmee je de verborgen nagel doorsnijdt. Leien zijn glad en breken makkelijk onder een voet, dus loop nooit los over het vlak.
Verkleuren kunstleien allemaal even snel?
Nee, en de oriëntatie doet er veel toe. Het zuidvlak krijgt de meeste ultraviolette straling en verbleekt het eerst; het noordvlak blijft langer donker maar krijgt eerder mos omdat het trager droogt. Bij een dak dat je gedeeltelijk vervangt zie je daardoor jarenlang verschil tussen oud en nieuw. Vervang bij voorkeur een heel dakvlak in één keer.
Kun je kunstleien op een bestaand pannendak leggen?
Niet zomaar. Leien vragen een gesloten beschot met folie, terwijl een pannendak op losse latten ligt. Overstappen betekent dus het hele vlak openleggen en opnieuw opbouwen. Wel is het gewicht in je voordeel: kunstleien zijn lichter dan pannen, dus de constructie krijgt het niet zwaarder. Vraag ook bij de gemeente of een materiaalwijziging in jouw straat is toegestaan.