Rieten dak
Rieten dak detail: waar je op moet letten
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Bij een rieten dak zitten de details op de plekken waar het riet ophoudt: de nok, de hoek- en kilkepers, de gevelrand, de schoorsteen en de dakramen. Daar concentreert het water zich en daar begint vrijwel elke schade. Het vlakke riet zelf gaat op een zonzijde makkelijk veertig jaar mee.
Hoe riet water afvoert zonder waterdicht te zijn
Riet werkt niet als een dichte laag maar als een pakket schuin gestapelde halmen. Regen loopt langs de buitenste centimeters van de halm naar beneden en verlaat het dak bij de druiprand; dieper dan een paar centimeter komt het niet, mits de halmen strak genoeg tegen elkaar zijn geklopt en de helling voldoende is. Daarom vraagt een rietdak een steile helling, doorgaans minstens vijfenveertig graden, en daarom is de dikte van het pakket rond de dertig centimeter. Wat het riet doet slijten is niet de regen maar het uitdrogen en weer nat worden, gecombineerd met schimmels en algen die de halm van buitenaf afbreken. Een noordzijde blijft langer nat en gaat daardoor korter mee dan een zuidzijde, soms de helft van de tijd.
De nok en wat er bovenop komt
Op de nok komen twee rietvlakken samen en daar kan water rechtstreeks tussen de halmen in. De nok wordt daarom altijd afgedekt. Traditioneel gebeurt dat met een rieten vorst die met graszoden of met een mortel wordt verzwaard, wat het beeld geeft dat bij oude boerderijen hoort en wat om de vijftien jaar aandacht vraagt. Gangbaarder is tegenwoordig een nokafdekking met keramische vorsten in mortel, of een afdekking van zink of lood over een houten nokconstructie. De metalen variant gaat het langst mee en is het minst onderhoudsgevoelig, maar niet elke gemeente staat hem toe bij een monument of in beschermd stadsgezicht. Vraag bij een offerte welke nokoplossing erin zit, want dit is een van de posten waarop twee rietdekkers ver uiteen kunnen lopen.
Schroefdak of open constructie eronder
Onder het riet zitten twee mogelijke opbouwen. De traditionele open constructie heeft alleen panlatten waarop het riet met draad aan de sporen is gebonden; je kijkt van binnenuit tegen de halmen aan. Die opbouw ademt goed en droogt van twee kanten, wat het riet ten goede komt, maar hij isoleert niet en biedt geen brandwerende scheiding. Bij een schroefdak ligt er een gesloten plaat op de sporen, meestal met isolatie erin en met een brandwerende afwerking, en wordt het riet daar met schroeven en draad op vastgezet. Dat maakt de zolder bruikbaar en verbetert de brandveiligheid, maar het riet droogt dan maar van één kant en gaat daardoor iets korter mee. Verzekeraars en gemeenten stellen op dit punt eisen; vraag ze op voordat je kiest.
Hoe rietdekkerswerk wordt afgerekend
Het vlak gaat per vierkante meter dakvlak, gemeten over de helling, en daarin zitten het riet, het aanbrengen en het vastzetten. De details worden apart geteld: de nok per strekkende meter in de gekozen uitvoering, de hoekkepers en kilkepers per strekkende meter, en de aansluitingen bij schoorsteen, dakkapel en dakramen per stuk. Sloop en afvoer van het oude riet is een eigen post en groter dan mensen denken, want nat riet weegt fors. De steiger telt bij rietdekken zwaarder mee dan bij ander dakwerk, omdat de rietdekker het hele vlak van onderaf opbouwt en er dus langer omheen moet kunnen staan. Vraag daarnaast of de brandwerende behandeling en de eventuele bliksemafleider in de begroting zitten; beide worden regelmatig apart aangeboden.
Het detail dat het riet van binnenuit laat rotten
De plek waar het bijna altijd begint is de kilkeper, de binnenhoek waar twee dakvlakken samenkomen. Daar komt het water van twee vlakken samen en loopt het in een smalle baan naar beneden, zodat het riet in die goot permanent natter is dan de rest. Wordt daar niet met een loden of zinken kilgoot gewerkt, of ligt die goot te ondiep, dan trekt het water zijwaarts het pakket in en rot het riet van binnenuit weg. Van buiten zie je daar jarenlang niets van; je merkt het als er een donkere, ingezakte baan ontstaat. Laat een rietdekker daarom bij de jaarlijkse controle juist deze plekken beoordelen en niet alleen het vlak. Hetzelfde geldt voor de aansluiting achter een schoorsteen, waar water zich ook verzamelt.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet een rieten dak onderhouden worden?
Reken op een controle om het jaar of om de twee jaar, waarbij de rietdekker mos en algen van het vlak haalt, de nok nakijkt en de details beoordeelt. Dat onderhoud is geen luxe: mos houdt vocht vast en versnelt de afbraak van de halm. Groot onderhoud aan de nok komt ongeveer elke vijftien jaar terug, ruim voordat het vlak zelf aan vervanging toe is.
Wat betekent een rieten dak voor de verzekering?
Verzekeraars behandelen riet als een verhoogd brandrisico en stellen daarom voorwaarden: een minimale afstand tot belendingen, eisen aan de schoorsteen en aan het vegen daarvan, en soms een verplichte bliksemafleider of een brandwerende onderconstructie. Meld het riet altijd bij het afsluiten van de polis. Een dak dat niet gemeld is, geeft bij schade discussie die je met een simpel telefoontje vooraf had kunnen voorkomen.
Kun je een dakraam in een rieten dak plaatsen?
Ja, maar het is specialistenwerk en het detail bepaalt alles. Rondom het kozijn hoort een zinken of loden omranding die het water uit het riet opvangt en langs het raam naar beneden leidt, met voldoende opstand aan de bovenzijde. Een standaard gootstuk voor pannen volstaat niet. Laat het door een rietdekker en een dakdekker samen uitvoeren en niet door een van beiden alleen.