Pannendak
Betonnen dakpannen: goedkoper, maar ook goed?
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Dakpannen van beton bestaan uit cement, zand en pigment en wegen ongeveer 45 kilo per vierkante meter, iets meer dan gebakken klei. Ze gaan dertig tot vijftig jaar mee en zijn per stuk voordeliger dan keramiek. De kleur zit alleen in de toplaag, dus na vijftien jaar vergrijst het dakvlak zichtbaar.
Waaruit een betonnen dakpan is opgebouwd
Een betonpan wordt niet gebakken maar geperst. Een machine duwt een vochtig mengsel van cement, zand en water door een matrijs, snijdt het op lengte en laat de pannen een etmaal in een warme kamer uitharden. Daarna volgt de kleurlaag: een dunne slurry met pigment die op het nog verse oppervlak wordt aangebracht, soms afgewerkt met een acrylaatlaag die het geheel gladder maakt. Het cement blijft daarna jarenlang doorharden. In de eerste twee jaar zie je vaak een witte waas op het dak, kalk die door het regenwater naar buiten wordt gebracht. Dat trekt vanzelf weg en is geen gebrek. Wat blijft is de wateropname: beton neemt meer vocht op dan geglazuurde keramiek, waardoor mos en algen op de noordzijde sneller houvast krijgen.
Beton naast keramiek, punt voor punt
Keramische pannen worden gebakken bij ruim duizend graden, waardoor de kleur door het hele materiaal zit en het oppervlak dichtsintert. Die pannen halen zestig jaar of meer en verkleuren nauwelijks. Beton legt het daarop af, maar wint op andere punten. De maatvoering is strakker, want een geperste pan krimpt niet zoals klei in de oven, en daardoor liggen betonpannen regelmatiger op een groot dakvlak. De keuze in modellen en tinten is groter en de pan is per stuk goedkoper, wat op een compleet dakvlak flink scheelt. Betonpannen zijn ook minder gevoelig voor vorstschade dan slecht gebakken keramiek, mits ze niet doorlopend nat blijven. Op een tuinhuis, een aanbouw of een woning uit de jaren zeventig is beton daarom een verdedigbare keuze.
Wat de kap eronder moet kunnen dragen
Het gewicht is het punt waarop je moet opletten bij vervanging. Een betonpannendak legt ongeveer 45 tot 50 kilo per vierkante meter op de constructie, keramiek zit daar iets onder en riet aanzienlijk lager. Ga je van riet of van golfplaat naar beton, laat dan iemand naar de sporen, de gordingen en de muurplaat kijken voordat je bestelt. Bij een dak dat al pannen droeg is de stap klein, maar ook dan telt de staat van het houtwerk. Doorgebogen sporen, aangetaste koppen bij de muurplaat of panlatten die meegeven onder een voet zijn stoptekens. Let daarnaast op de panlatafstand: elk pannenmodel heeft een eigen maat, en bij een ander model gaan de latten er sowieso af. Reken dat mee in de planning.
Hoe een betonnen pannendak wordt begroot
Het dekken zelf gaat per vierkante meter dakvlak, en let op dat dit niet de plattegrond van je woning is: bij een helling van 45 graden is het dakvlak ruwweg anderhalf keer zo groot als de oppervlakte eronder. In die meterprijs horen het aanbrengen van dampopen folie, tengels en panlatten, het leggen en aanhaken van de pannen en het afvoeren van de oude. De nok gaat per strekkende meter, net als de kilgoot en de gevelafwerking. Hulpstukken als ventilatiepannen, doorvoerpannen en een pannendakraam staan per stuk op de offerte. Vraag ook naar een breukmarge en naar een klein aantal reservepannen op de zolder, want een model dat nu leverbaar is, is dat over tien jaar misschien niet meer.
De verkleuring die niemand vooraf noemt
De kleur van een betonpan zit in de bovenste millimeter. Regen, vorst en ultraviolet licht slijten die laag langzaam weg, en na een jaar of vijftien komt het grijze cement eronder in vlekken door. Technisch is er niets aan de hand, het dak blijft gewoon waterdicht, maar het oogt verweerd. Dat wordt pijnlijk als je later een paar pannen moet bijleggen: een nieuwe pan in hetzelfde model steekt fel af tegen het verweerde vlak eromheen, en dat verschil trekt niet meer weg. Leg daarom bij oplevering een pallet reservepannen apart en laat die buiten meeverouderen in plaats van droog in de garage. Wie het dakvlak weer egaal wil, komt uit bij coaten, en dat is een cosmetische ingreep met een eigen levensduur, geen herstel van de pan.
Veelgestelde vragen
Kun je betonnen pannen met een hogedrukreiniger schoonmaken?
Beter niet. Een harde straal haalt behalve het mos ook de cementhuid en de kleurlaag weg, waardoor de pan poreuzer wordt en juist sneller opnieuw begroeit. Bovendien spuit je makkelijk water onder de pan op het beschot. Borstelen bij droog weer en daarna een mosbestrijder laten inwerken is trager, maar het dak gaat er langer mee door.
Zijn betonnen pannen geschikt voor zonnepanelen?
Ja, en meestal makkelijker dan keramiek. De dakhaak wordt op de panlat of het spoor geschroefd en steekt tussen twee pannen door naar buiten. Bij een betonpan met een vlak profiel is er genoeg ruimte, maar bij een golvend model moet de pan eronder plaatselijk worden uitgeslepen zodat hij niet op de haak gaat wippen. Vraag de monteur hoe hij dat oplost.
Hoe zie ik of mijn pannen van beton of keramiek zijn?
Til er een op en tik erop. Keramiek klinkt helder, bijna als aardewerk, beton klinkt dof. Kijk daarna naar een breukrand of de onderzijde: bij beton zie je een korrelige grijze massa onder een dun gekleurd laagje, bij keramiek loopt de kleur door tot in de kern. Betonpannen dragen aan de onderkant vaak ook een ingeperste datum.