Pannendak
Reinigen van dakpannen: waar je op moet letten
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Het reinigen van dakpannen met hoge druk haalt het mos weg en beschadigt tegelijk de toplaag, zeker bij betonpannen. Geglazuurde keramische pannen verdragen het beter. Mos is voor de levensduur van een dak zelden het probleem; verstopte goten, losgeraakte pannen en versleten nokmortel zijn dat wel.
Wat er op je pannen groeit en waarom
Op een noordelijk dakvlak blijft vocht langer staan dan op het zuiden, en daar vestigen zich achtereenvolgens algen, korstmossen en tenslotte echt mos. Ze leven niet van de pan maar van stof, stuifmeel en organisch vuil dat op het oppervlak neerslaat. Een ruwe betonpan biedt daarvoor meer houvast dan een gladde geglazuurde pan, en een pan van dertig jaar oud is ruwer geworden dan hij ooit was. Mos hecht met wortelachtige uitlopers in de poriën, en op een pan die nog een intacte toplaag heeft, blijft dat een oppervlakkig verhaal. De schade ontstaat pas indirect: mospolletjes laten los bij vorst, spoelen mee naar de goot en verstoppen de uitloop. Dat is de reden om mos aan te pakken, niet de aantasting van de pan zelf.
Wat hoge druk met een betonpan doet
Een betonpan heeft aan de bovenzijde een dichte cementhuid en daarin een gekleurde slijtlaag. Die huid houdt water buiten. Een straal van honderdvijftig bar of meer schuurt precies die laag weg, waarna het beton eronder poreus en lichter van kleur is. Het dak ziet er de eerste weken schoon uit, maar neemt vervolgens meer water op, droogt trager en begroeit binnen twee of drie jaar sneller dan daarvoor. Bij vorst kan dat water in de pan bevriezen en afschilfering veroorzaken. Bij een keramische pan met glazuur ligt het anders: die laag is gebakken en veel harder, dus die verdraagt reiniging beter. Onglazuurd keramiek zit ertussenin. Vraag daarom altijd eerst welke pannen er liggen, want dat bepaalt of reinigen verstandig is.
De methodes naast elkaar
Handmatig borstelen met een zachte bezem en daarna naspoelen met lage druk is de mildste aanpak en de enige die je op oude betonpannen zonder zorg kunt toepassen. Reinigen met een middel op basis van quaternaire ammoniumverbindingen werkt anders: je brengt het op, laat het weken tot maanden staan en de regen spoelt het afgestorven materiaal weg. Dat is traag maar het raakt de pan niet. Hoge druk gaat snel en oogt spectaculair, en dat is precies waarom het zo vaak wordt aangeboden. Een dakcoating tot slot legt een kunststof film over de pan die het oppervlak sluit; de kleur wordt egaal, maar je zit vast aan die laag, want zodra hij loslaat moet hij eraf voordat je iets anders kunt doen.
Hoe reiniging wordt afgerekend en wat erbij hoort
Dakreiniging gaat per vierkante meter dakvlak, en dat oppervlak is groter dan je grondvlak omdat het dak schuin staat. Vraag hoe men aan het aantal meters komt. In de prijs horen het reinigen, het afvoeren van het losgekomen materiaal en het leegmaken van de goot, want daar komt alles in terecht. Buiten de prijs vallen doorgaans de valbeveiliging of steiger, het vervangen van gebroken pannen en het opnieuw aanzetten van nokvorsten. Juist die laatste twee zijn de moeite waard om mee te nemen zolang er iemand op het dak is. Een reiniging zonder dat de nokvorsten en het loodwerk zijn nagelopen, is een cosmetische ingreep. Vraag om foto's van voor en na, en om een korte notitie van wat er verder is opgevallen.
Water dat onder de pannen komt
De schade die je pas maanden later merkt, ontstaat door de richting van de straal. Wie van beneden naar boven spuit, drukt water onder de overlap van de pannen door, op het beschot of op de folie. Bij een dak met een goede folie loopt dat weg. Bij een dak van voor 1980 zonder folie komt het rechtstreeks op het houten beschot terecht, en een liter of tien water in de constructie droogt daar traag uit. Daar komt bij dat de druk pannen licht opduwt, waardoor ze na afloop nét niet meer in elkaar grijpen en bij de eerste storm verschuiven. Een reiniger die zijn vak verstaat, werkt daarom van boven naar beneden en loopt achteraf het hele vlak na om verschoven pannen terug te leggen.
Veelgestelde vragen
Is een dakcoating na het reinigen zinvol?
Op een keramische pan zelden, want die heeft al een gebakken toplaag. Op een verweerde betonpan sluit een coating het poreuze oppervlak en gaat begroeiing trager. De keerzijde is dat je je vastlegt: een coating hecht op de laag eronder en gaat er bij loslaten in schilfers af. Vraag naar de gebruikte laagdikte en wat er gebeurt als er over tien jaar een pan vervangen moet worden.
Hoe vaak moet een pannendak gereinigd worden?
Voor het dak zelf hoeft het meestal niet. Wat wel jaarlijks moet, is het leeghalen van de goten en de controle op losse pannen en nokvorsten. Vind je de aanblik storend, dan is eens in de acht tot tien jaar met een zachte methode ruim voldoende. Vaker reinigen versnelt de slijtage van de toplaag zonder dat het dak er langer door meegaat.
Kan ik mos vanaf de grond verwijderen?
Voor de onderste rijen bestaan telescoopstelen met een zachte borstel, waarmee je vanaf een veilige plek werkt. Verder dan drie of vier rijen kom je niet en de kracht die je kunt zetten is beperkt. Het grootste voordeel is dat je van het dak af blijft. Ga niet met een hogedrukreiniger op een telescooplans werken; je ziet dan niet waar de straal terechtkomt.
Beschadigt mos de pannen op termijn?
Bij een intacte pan nauwelijks. Mos wortelt in vuil en in de poriën van het oppervlak, niet in het materiaal zelf. Bij een pan waarvan de toplaag al weg is, houdt de begroeiing wel vocht vast en versnelt dat vorstschade. Het echte risico zit in de goot: losgeraakte mospolletjes verstoppen de uitloop en dat levert overlopend water tegen de gevel op.