Pannendak
Tuile du nord dakpannen: waar je op moet letten
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Tuile du nord dakpannen zijn vlakke keramische pannen met een ondiepe zijsluiting, herkenbaar aan het rustige, gladde dakvlak dat ze opleveren. Ze liggen op veel woningen uit de eerste helft van de vorige eeuw en worden nog altijd gemaakt. Het getal achter de naam geeft het aantal pannen per vierkante meter aan.
Wat deze pan onderscheidt van een gewone sluitpan
Een gangbare Hollandse of opnieuw verbeterde pan heeft een golf en een diepe sluiting, waardoor er een duidelijk ribbelpatroon in het dakvlak zit. De tuile du nord is nagenoeg vlak, met alleen een smalle opstaande rand aan één zijde die in de buurpan valt. Het resultaat is een dakvlak dat van afstand strak en egaal oogt, bijna als een leiendak, en dat is precies de reden dat de pan populair werd in de architectuur van rond 1900 tot de jaren vijftig. Die vlakke vorm heeft een keerzijde: er is minder overlap en minder ruimte waarin water kan wegstromen. Waar een geprofileerde pan het regenwater in zijn golf naar beneden leidt, verdeelt de tuile du nord het over het hele vlak en leunt hij zwaarder op de sluiting.
De dakhelling die deze pan nodig heeft
Doordat de zijsluiting ondiep is, moet het water er snel af. Fabrikanten schrijven daarom een minimale dakhelling voor die hoger ligt dan bij geprofileerde pannen, in de orde van dertig graden, en bij een streek met veel slagregen nog wat meer. Op een flauwer dak blijft water te lang op de sluiting staan en wordt het bij wind onder de pan door gedrukt. Dat verklaart waarom je deze pan bijna altijd op een steile kap ziet en zelden op een aanbouw of een lage uitbouw. Ligt jouw dak in het grensgebied, dan is een dampopen folie onder de pannen geen luxe maar een voorwaarde, en hoort de latafstand krapper te worden gehouden zodat de overlap toeneemt. Vraag een dakdekker altijd naar de voorgeschreven helling van het exacte type.
Waarom een klein formaat meer legwerk vraagt
Hoe meer pannen er op een vierkante meter gaan, hoe meer handelingen een dakdekker verricht en hoe meer panlatten er nodig zijn, want de latafstand volgt de dekkende hoogte van de pan. Bij een kleine vlakke pan liggen die latten dicht op elkaar, wat meer hout, meer nagels en meer uren betekent dan bij een grote sneldekker. Het aantal pannen dat een dakdekker per dag legt, telt daarbij zwaarder dan de prijs van de pan zelf. Daar staat tegenover dat kleine pannen zich makkelijker om een dakraam, een schoorsteen of een kilgoot laten leggen, omdat je met minder snijwerk uitkomt en het patroon minder snel uit de pas loopt. Op een dak met veel obstakels wint de tuile du nord die tijd deels terug.
Vervangen, bijkopen en de kleurvraag
De pan is nog gewoon leverbaar in natuurrood, in antraciet met engobe en in zwart geglazuurd, dus voor een compleet dakvlak is er geen probleem. Bij het bijleggen van losse pannen ligt het anders. Een tuile du nord die zestig jaar op een dak heeft gelegen, is verweerd, licht bemost en donkerder geworden, terwijl een nieuwe pan uit dezelfde reeks fris en egaal is. Op het voordakvlak valt zo'n lap jarenlang op. De praktische route is dezelfde als bij elk oud pannendak: haal gebruikte pannen van de achterzijde naar voren en leg de nieuwe exemplaren uit het zicht. Handelaren in tweedehands pannen hebben deze maat regelmatig op voorraad, juist omdat er veel daken mee gedekt zijn en er dus ook veel vrijkomt bij sloop.
Een geprofileerde pan als vervanger
De verleiding bij een dakvernieuwing is om over te stappen op een moderne sneldekker, omdat die goedkoper te leggen is en met minder stuks per vierkante meter komt. Dat gaat op drie punten mis. De latafstand verandert, dus het volledige lattenwerk moet eraf. Het beeld verandert ingrijpend: een vlak dakvlak wordt een geribbeld dakvlak, en in een straat met gelijke woningen valt dat direct op. En in beschermd stadsgezicht of bij een gemeentelijk monument mag het domweg niet, want daar is de pansoort onderdeel van wat beschermd wordt. Informeer bij de gemeente voordat je materiaal bestelt. Wil je toch overstappen, doe het dan aan de achterzijde en houd de straatzijde in de oorspronkelijke pan, zodat het aanzicht klopt.
Veelgestelde vragen
Zijn tuile du nord pannen nog te koop?
Ja, meerdere fabrikanten voeren de pan nog in hun programma, in verschillende afwerkingen en formaten. Let bij bijbestellen op het exacte type, want de maatvoering verschilt per fabrikant en per reeks. Neem bij twijfel een oude pan mee naar de handel of stuur foto's met een meetlint erbij; aan de dekkende maat en de vorm van de sluiting is het type te herkennen.
Kan ik nieuwe pannen op mijn bestaande latten leggen?
Alleen als de dekkende hoogte exact overeenkomt met de latafstand die er nu ligt, en dat is bij een dak van vijftig jaar zelden precies zo. Bovendien zijn oude panlatten bij de nagelgaten vaak vermolmd. Bij een volledig nieuw dakvlak vernieuw je de latten sowieso; bij het bijleggen van losse pannen van hetzelfde type is er niets aan de hand.
Hoe zwaar is zo'n dak voor de constructie?
Een keramisch pannendak weegt ruwweg veertig tot vijfenveertig kilo per vierkante meter, inclusief de latten. Dat is minder dan een betonpannendak, dat merkbaar zwaarder is. Wissel je van pansoort, laat dan het gewicht van het nieuwe type naast het oude leggen. Een zwaarder dak op een oude kap is een vraag voor een constructeur en geen keuze die je op het gevoel maakt.