Pannendak
Keramische dakpannen: eigenschappen en prijs
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Keramische dakpannen zijn geperste klei die bij ongeveer duizend graden wordt gebakken, waardoor de scherf dichtsintert en nauwelijks water opneemt. Daardoor houden ze hun kleur en gaan ze zestig tot honderd jaar mee, langer dan de panlatten eronder. Ze zijn in aanschaf hoger geprijsd dan betonpannen en wegen ongeveer evenveel.
Wat het bakken met de klei doet
Klei wordt gemengd, gewalst en in een vorm geperst tot een pan met de sluitingen en de nokjes erin. Daarna droogt hij langzaam en gaat hij de oven in, waar de temperatuur oploopt tot ongeveer duizend tot elfhonderd graden. Bij die hitte versmelten de mineralen in de klei gedeeltelijk en ontstaat een dichte scherf. Dat sinteren is wat de pan zijn eigenschappen geeft: hij neemt weinig water op, is vorstbestendig en de kleur zit in het materiaal en niet in een laklaag. Voor de afwerking wordt er vaak een engobe opgebracht, een dunne kleislurry met pigment die tijdens het bakken met de scherf versmelt. Een glazuur gaat een stap verder en geeft een glasachtige, gesloten laag. Beide zijn onderdeel van het gebakken product en kunnen er dus niet afbladderen.
Keramisch naast beton op hetzelfde dak
Een betonpan bestaat uit zand, cement en pigment en wordt niet gebakken maar uitgehard. Hij is in aanschaf voordeliger en in de eerste jaren nauwelijks van keramiek te onderscheiden. Het verschil ontstaat na twintig jaar. De fabriekscoating op een betonpan slijt, waarna de pan poreus wordt, water opneemt, verkleurt en aantrekkelijker wordt voor mos. Een keramische pan met engobe of glazuur blijft dicht en houdt zijn kleur. In gewicht ontlopen ze elkaar weinig; beide liggen doorgaans tussen de veertig en vijfenveertig kilo per vierkante meter, dus de dakconstructie merkt geen verschil. Voor een dak dat je nog dertig jaar wilt laten liggen is keramiek de betere som, voor een schuur of een woning die op de nominatie staat voor sloop of verbouwing niet.
De modellen en wat ze voor je dak betekenen
De opnieuw verbeterde holle pan is het klassieke Nederlandse profiel met de golf en de dubbele sluiting, en past bij vrijwel elk naoorlogs rijtjeshuis. De muldenpan heeft een vlakkere golf en oogt rustiger. De vlakke pan of leipan lijkt van een afstand op natuurlijke leien en vraagt een strakke ondergrond, want elke oneffenheid in de latten zie je terug. Romaanse en mediterrane modellen hebben een uitgesproken golf en zijn zwaarder in beeld. Naast de vorm telt het aantal pannen per vierkante meter: een grootformaat pan vraagt er rond de tien, een klassiek formaat vijftien of meer. Dat verschil werkt door in de legtijd en in het aantal panlatten. Kies je een ander model dan wat er lag, dan verandert de latafstand en moet het hele latwerk opnieuw.
Hoe een keramisch pannendak wordt begroot
Pannen worden per stuk of per duizend geleverd, maar het dak wordt per vierkante meter geoffreerd, inclusief het leggen. Daarnaast staan er posten die per strekkende meter gaan: de nok met vorsten en vorstklemmen, de kilkepers, de gootrand met vogelschroot en de aansluiting langs een dakkapel of schoorsteen. Sloop en afvoer van de oude pannen hoort apart, en dat is bij een keramisch dak een serieuze post door het gewicht. Wat vaak beslissend is voor de eindsom, is of het latwerk en de onderdakfolie meegaan. Bij een dak van dertig jaar of ouder is dat vrijwel altijd verstandig, omdat je er anders binnen tien jaar opnieuw voor op het dak moet. Vraag daarom een offerte met en zonder vernieuwing van het latwerk.
De pan die het langer volhoudt dan de constructie eronder
De denkfout bij keramiek is dat een lange levensduur van de pan een lange levensduur van het dak betekent. Dat is niet zo. De pan haalt makkelijk zestig tot honderd jaar, maar de panlatten, de tengels en de onderdakfolie halen dat niet. Folie wordt bros door warmte en ultraviolet licht en scheurt na dertig tot veertig jaar, en vurenhouten latten die af en toe nat worden gaan niet veel langer mee. Als het latwerk bezwijkt, zakken de pannen en verliest het dak zijn regelmaat, en dan moet alles er alsnog af. Dat heet herleggen: dezelfde pannen worden voorzichtig afgenomen, schoongemaakt en op nieuw latwerk teruggelegd. Herleggen is een fractie van vervangen, juist omdat het duurste materiaal blijft liggen. Laat het latwerk daarom periodiek beoordelen vanaf de zolder.
Veelgestelde vragen
Kun je nieuwe pannen bijleggen tussen oude?
Alleen als het exact hetzelfde model is, en zelfs dan zie je kleurverschil. Een pan die dertig jaar in weer en wind heeft gelegen is doffer en donkerder dan dezelfde pan uit de fabriek. Voor reparaties op een zichtlocatie kun je pannen van een minder zichtbare dakhelft halen en de nieuwe daar terugleggen. Voor oudere modellen bestaan handelaren in tweedehands pannen.
Zijn keramische pannen vorstbestendig?
Bij een goed gebakken pan wel, en fabrikanten testen daar met vries-dooicycli op. Het risico zit bij pannen die niet volledig zijn doorgebakken of bij oude exemplaren met haarscheurtjes: die zuigen water op dat bij vorst uitzet en de scherf laat afschilferen. Zie je in het voorjaar losse schilfers in de goot liggen, laat dan het dakvlak beoordelen op pannen die aan het eind zijn.
Mag je op keramische pannen lopen?
Liever niet, en zeker niet op vlakke of leivormige modellen. Een keramische pan is hard maar bros, en breekt bij een puntbelasting op het verkeerde deel zonder waarschuwing. Werk met een dakladder die over de nok haakt, zodat het gewicht op meerdere latten rust. Moet er iemand het dak op voor onderhoud, spreek dan af dat gebroken pannen worden vervangen en houd zelf een kleine voorraad reservepannen achter de hand.