Pannendak
Dakpannen soorten: alle opties naast elkaar, met voor- en nadelen
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
De soorten dakpannen vallen in twee families uiteen: keramische pannen van gebakken klei en betonpannen van gekleurd cement. Binnen die families bepaalt het model de minimale dakhelling, van ongeveer 15 graden voor een sneldekker tot 40 graden of meer voor een oude holle pan zonder sluiting.
Keramisch of beton, en waarom dat het eerste kruispunt is
Een keramische pan wordt uit klei gevormd en bij hoge temperatuur gebakken. Het resultaat is dicht materiaal dat nauwelijks water opneemt, waardoor mos er slecht op hecht en vorst er weinig vat op heeft. Een geglazuurde of geëngobeerde keramische pan houdt zijn kleur decennia vast. Een betonpan bestaat uit zand, cement en pigment, geperst in een vorm en uitgehard. Beton is poreuzer: het neemt water op, verkleurt in de eerste jaren doordat de cementhuid verweert en biedt mos een prima ondergrond. Daar staat tegenover dat betonpannen zwaarder en steviger zijn en minder snel breken als je erop stapt. In gewicht ontlopen ze elkaar niet dramatisch, maar bij een oude kap die krap is berekend telt elke kilo mee, en dan is de keramische pan meestal de lichtste keuze.
De modellen op een rij
De opnieuw verbeterde holle pan is het werkpaard van het Nederlandse dak: golvend profiel, dubbele sluiting aan zij- en kopkant, geschikt vanaf een helling van ongeveer 22 graden. De oude holle pan zonder sluiting ligt los in elkaar geschoven en vraagt een steile helling en vaak vorstpannen. De muldenpan of Tuile du Nord heeft een vlakker beeld met één golf. De vlakke pan of leipan geeft een strak, bijna leiachtig dakvlak, weegt weinig per stuk maar er gaan er veel in per vierkante meter. De sneldekker is groot en licht gebogen, ligt met weinig stuks per vierkante meter en is daarmee snel te leggen. En dan zijn er nog de speciale stukken: nokvorsten, gevelpannen, hoekkeperpannen, ventilatiepannen en doorvoerpannen, die per stuk worden afgerekend en in elke offerte apart horen te staan.
Waarom de dakhelling de keuze beperkt
Elke pan heeft een minimale dakhelling die de fabrikant opgeeft, en dat getal is geen advies maar een grens waaronder het dak lekt. De reden is de sluiting: bij een flauwe helling loopt water trager weg en kan het bij harde wind tegen de stroomrichting in onder de overlap worden geduwd. Hoe dieper en hoe meer sluitingen een pan heeft, hoe lager de helling mag zijn. Zit je onder de grens van je gewenste model, dan is er één uitweg: een waterdicht onderdak onder de panlatten, dat de tweede waterkerende laag vormt. Dat is een volwaardige oplossing, maar het maakt het dak wel duurder omdat het beschot en de folie erbij komen. Meet dus eerst je helling met een digitale hoekmeter op een spant of langs de gevel, en kies daarna pas een model.
Hoe pannen en dekwerk worden afgerekend
Pannen zelf gaan per stuk of per pallet, en het aantal per vierkante meter verschilt sterk per model: bij een sneldekker gaat het om ongeveer tien stuks en bij een vlakke pan al gauw om het dubbele. Het dekken zelf gaat per vierkante meter dakvlak en daarin horen panlatten, tengels en het aanbrengen van de hulpstukken. Wat er los naast staat: de steiger of hoogwerker, het afvoeren van de oude pannen, vervanging van dakbeschot dat rot blijkt en de onderdakfolie. Reken bij het bestellen vijf tot tien procent breuk mee en leg een pakje reservepannen op zolder. Een model gaat vaak niet langer dan vijftien jaar in productie, en een gebroken pan waarvoor je het hele dakvlak moet doorzoeken is een vervelend probleem voor iets kleins.
Veelgestelde vragen
Kan ik zomaar een ander model op mijn dak leggen?
Niet zonder de panlatten te verzetten. Elk model heeft een eigen dekkende lengte en dus een eigen latafstand. Wie een andere pan kiest, laat de dakdekker de latten opnieuw uitzetten, en dat hoort in de prijs per vierkante meter te zitten. Let daarnaast op gewicht: van een lichte keramische pan overstappen op zware beton kan bij een oude kap een constructieve beoordeling vragen.
Zijn zwarte pannen warmer op zolder?
Ja, een donker dakvlak wordt in de zon flink heter dan een rood of grijs vlak. Bij een goed geïsoleerd dak met een dikke isolatielaag merk je daar binnen weinig van, bij een matig geïsoleerde zolder juist veel. Kies je toch donker, investeer dan in isolatiedikte en in ventilatie onder de pannen; die luchtspouw voert een groot deel van de opgeslagen warmte af.
Wat is het verschil tussen geglazuurd en geëngobeerd?
Engobe is een gekleurde kleilaag die vóór het bakken wordt aangebracht en met de pan versmelt tot een mat oppervlak. Glazuur is een glasachtige laag die glanst en het oppervlak nog gladder maakt, waardoor vuil en mos er nog minder op blijven zitten. Beide zijn onderdeel van de pan zelf en kunnen niet loslaten zoals een coating dat wel kan.