Plat dak
Dakrandbeveiliging plat dak: waar je op moet letten
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Dakrandbeveiliging op een plat dak is verplicht zodra er iemand werkt op meer dan twee en een halve meter hoogte en er valgevaar bestaat. De opdrachtgever en het uitvoerende bedrijf zijn daar samen verantwoordelijk voor. Voor een dak dat regelmatig wordt betreden, is een vaste voorziening logischer dan telkens opnieuw huren.
Wanneer de verplichting gaat gelden
De regel komt uit het Arbobesluit en gaat over werken op hoogte met valgevaar. Boven twee en een halve meter moeten er maatregelen zijn, en die gelden ook voor kort werk: een monteur die tien minuten bij een airco staat, valt onder dezelfde eis als een dakdekker die er twee weken werkt. Er is één veelgemaakt misverstand: mensen denken dat het pas geldt bij bouwwerkzaamheden. Dat klopt niet, het gaat om arbeid, dus ook om schoonmaken van een lichtkoepel, het nalopen van zonnepanelen of het monteren van een schotel. Voor jezelf, als particulier op je eigen dak, geldt de Arbowet niet, want je bent geen werkgever en geen werknemer. Zodra je iemand inhuurt of iemand voor je laat werken, ligt dat anders en heb je er als opdrachtgever mee te maken.
Wie verantwoordelijk is: eigenaar, VvE of het bedrijf
Het bedrijf dat het werk uitvoert, moet zorgen dat zijn mensen veilig kunnen werken en neemt de maatregelen mee in zijn planning en zijn prijs. Maar de opdrachtgever heeft een eigen rol: je mag geen opdracht geven die alleen onveilig is uit te voeren, en je moet informatie geven over de situatie ter plaatse. Bij een gebouw met meerdere eigenaren ligt dat bij de vereniging van eigenaren, want het dak is gemeenschappelijk. Een VvE die installateurs op het dak laat komen zonder enige voorziening, loopt een risico dat verder gaat dan een boete. Leg daarom in het meerjarenonderhoudsplan vast wie de voorziening beheert en wie hem laat keuren. Vraag bij een offerte altijd hoe de veiligheid geregeld wordt en of dat in de prijs zit; een aanbieder die daar niets over zegt, heeft er niets voor begroot.
Vast systeem of huren per klus
Voor eenmalig werk huurt het uitvoerende bedrijf hekwerk of neemt het zijn eigen materiaal mee, en dan zit dat in zijn prijs verwerkt. Bij een dak dat meerdere keren per jaar wordt betreden, verandert de rekensom. Denk aan een dak met zonnepanelen, met luchtbehandeling of met een lichtstraat die moet worden schoongemaakt. Elke keer opnieuw materiaal aanvoeren, opbouwen en weghalen kost meer dan een vaste voorziening die er blijft staan. Een permanente oplossing gaat per strekkende meter of per ankerpunt en heeft een eigen kostenpost voor keuring en onderhoud. Reken daarnaast op een bouwkundige beoordeling: bij doorgeschroefde systemen moet iemand vaststellen dat de dakconstructie de krachten aankan, en bij ballastsystemen dat het dak het extra gewicht draagt. Die beoordeling is een aparte regel en geen bijzaak.
Keuring, logboek en de houdbaarheid van een lijn
Een vaste voorziening is geen eenmalige investering. Ankerpunten, kabelsystemen en vaste hekwerken horen periodiek te worden geïnspecteerd, in de praktijk jaarlijks, door iemand die daarvoor is opgeleid. Bij die inspectie wordt gekeken naar de bevestiging, naar corrosie, naar de waterdichte afwerking rond de doorvoeren en naar de vervormingsindicatoren die laten zien of een punt ooit belast is geweest. De uitkomst hoort in een logboek dat bij het gebouw blijft, samen met de montagetekening waarop staat waar de punten zitten en hoeveel personen zich er tegelijk aan mogen zekeren. Ontbreekt dat dossier, dan mag een installateur er formeel niet op vertrouwen en moet hij alsnog eigen materiaal meenemen. Persoonlijke uitrusting zoals harnas en lijn heeft bovendien een eigen keuringstermijn en een afkeurdatum die na een val altijd bereikt is.
Ankerpunten die nergens op zijn berekend
De meest voorkomende fout is een handvol ogen die ooit door een monteur in het dak zijn geschroefd omdat het handig leek. Zo'n punt oogt solide, maar bij een val komt er een enorme kracht op te staan, en die moet doorgaan naar de constructie en niet naar de isolatieplaat of het dakbeschot. Een punt dat alleen in een houten plaat is bevestigd, trekt eruit inclusief het stuk hout eromheen. Het tweede probleem is de doorvoer: elk anker doorbreekt de waterdichte laag, en als daar geen manchet omheen is meegewerkt, lekt het dak op precies dat punt. Zie je op een dak losse ogen zonder plaatje, zonder tekening en zonder keuringssticker, ga er dan van uit dat ze niets waard zijn en meld dat aan wie er moet werken.
Veelgestelde vragen
Mag ik zelf zonder beveiliging op mijn eigen dak?
Juridisch valt een particulier op zijn eigen dak niet onder de Arbowet, dus er is geen verbod. Praktisch verandert dat niets aan de zwaartekracht. Een val van drie meter op een tegelpad heeft blijvende gevolgen. Ga daarom niet alleen naar boven, houd minstens twee meter afstand tot elke rand en doe het niet bij wind, vorst of natte bedekking.
Kan een dakrandbeveiliging ook op een dak met een lage opstand?
Ja, maar dan valt de geklemde variant meestal af, omdat er te weinig hoogte is om de klem op te zetten. Bij een dak met een lage of ontbrekende opstand blijft een vrijstaand systeem met contragewichten over, of een doorgeschroefde uitvoering in de constructie. Laat de dakrand beoordelen voordat er iets wordt besteld, want het type bevestiging bepaalt de hele opzet.
Wat kan er gebeuren als er geen voorziening is en er valt iemand?
Naast het letsel volgt er onderzoek door de Nederlandse Arbeidsinspectie, die zowel het uitvoerende bedrijf als de opdrachtgever kan aanspreken. Voor een VvE of een gebouweigenaar kan dat leiden tot een boete en tot aansprakelijkheid voor de schade. Verzekeraars kijken bovendien naar wat je redelijkerwijs had moeten regelen, en een ontbrekende voorziening is dan een lastig verhaal.