Schoorsteen
Houtkachel zonder schoorsteen: waar je op moet letten
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Een houtkachel zonder gemetselde schoorsteen is mogelijk met een dubbelwandig geïsoleerd rookkanaal van roestvast staal, dat door het dak naar buiten gaat en boven de nok uitkomt. Zonder enige afvoer kan een houtkachel niet: verbrandingsgassen moeten naar buiten en de trek ontstaat door de hoogte van het kanaal.
Waarom trek een kwestie van hoogte is
Een houtkachel werkt op natuurlijke trek. In het kanaal staat warme rookgas, die is lichter dan de buitenlucht, en het gewichtsverschil tussen die twee luchtkolommen zuigt de rook omhoog en verse lucht de kachel in. Hoe hoger het kanaal, hoe groter dat verschil en hoe stabieler de trek. Vrijwel elke kachelfabrikant geeft daarom een minimale effectieve hoogte op, meestal vier tot vijf meter gemeten vanaf de aansluiting op de kachel tot de monding. Bij een kachel op de begane grond in een woning van twee lagen haal je dat vanzelf; bij een kachel op zolder of in een bungalow met een lage kap wordt het krap. Een te kort kanaal geeft rook in de kamer bij het aanmaken, roetaanslag op het glas en een kachel die niet op temperatuur komt. Verlengen is dan de oplossing, niet een andere kap.
Hoe een dubbelwandig kanaal is opgebouwd
Een modern rookkanaal bestaat uit prefab elementen: een binnenbuis van roestvast staal, een isolatielaag van steenwol van enkele centimeters en een buitenmantel. De elementen klikken of schuiven in elkaar met een afdichting en worden met beugels aan de constructie vastgezet. De isolatie doet twee dingen tegelijk. Ze houdt de rookgassen warm zodat de trek in stand blijft en er minder teer neerslaat, en ze houdt de buitenkant koel genoeg om op veilige afstand van brandbaar materiaal te blijven. Die afstand is geen suggestie: fabrikanten schrijven een minimale vrije ruimte tot hout, isolatie en dakbeschot voor, en die staat in de montagehandleiding. Waar het kanaal door de vloer, de zolder en het dak gaat, komen brandwerende doorvoerplaten die precies die afstand garanderen. Op het dak wordt het afgewerkt met een dakdoorvoerpan of een loodslab, een stormkraag en een regenkap.
Door het dak of langs de gevel
De gebruikelijke route is recht omhoog door het dak: het kortste kanaal, de minste bochten en daarmee de meest stabiele trek. Elke bocht kost trek, en de meeste fabrikanten staan er hooguit twee of drie toe. De alternatieve route loopt door de gevel naar buiten en dan langs de buitenmuur omhoog, vastgezet met muurbeugels. Dat is aantrekkelijk als je binnen geen ruimte hebt om een kanaal door twee verdiepingen te voeren, maar het heeft nadelen: het kanaal koelt sterker af, wat de trek en de teervorming ongunstig beïnvloedt, en het is zichtbaar aan de gevel, waar welstand of een VvE iets van kan vinden. Voor vaste brandstoffen geldt bovendien dat de monding boven het dak uit moet komen; een korte gevelafvoer zoals bij een gasketel is hier geen optie. Leg je plan voor aan de gemeente en aan een gecertificeerd installateur.
Hoe dit werk wordt begroot
Het kanaal gaat per strekkende meter, opgebouwd uit losse elementen die per stuk worden gerekend. Daarnaast zijn er onderdelen die per stuk tellen: het aansluitstuk op de kachel, elke bocht, de T-stukken met inspectieluik, de brandwerende vloerdoorvoeren, de dakdoorvoer met stormkraag en de kap. Het dakwerk is een aparte post: de pannen wegnemen, een doorvoerpan of loodslab plaatsen en het geheel waterdicht aansluiten. Vraag of dat door een dakdekker gebeurt of door de kachelmonteur, want de aansluiting op het dakvlak is precies de plek waar later lekkage ontstaat. Wat er verder bij kan komen: een luchttoevoervoorziening van buiten naar de kachel, verplicht bij goed geïsoleerde woningen met mechanische afzuiging, en een aanpassing als het kanaal langs een gordingen- of spantconstructie moet.
Veelgestelde vragen
Bestaat er een houtkachel die echt geen afvoer nodig heeft?
Nee. Elk toestel dat hout verbrandt, produceert koolmonoxide, fijnstof en waterdamp die naar buiten moeten. Wat wel bestaat zonder afvoer zijn sfeerhaarden op bio-ethanol en elektrische haarden. De eerste verbruikt zuurstof uit de kamer en vraagt goede ventilatie, de tweede geeft alleen warmte uit stroom. Beide zijn geen vervanging voor een houtkachel als warmtebron.
Hoe hoog moet de monding boven mijn dak uitkomen?
De praktische regel is dat de monding boven een denkbeeldige lijn van vijfenveertig graden vanaf de nok uitkomt, zodat hij niet in de windschaduw van het eigen dak staat. Staan er hogere gebouwen of grote bomen vlakbij, dan telt dat mee. Een monding te laag geplaatst geeft valwind en rook in de kamer, en dat los je met geen enkele kap volledig op.
Mag ik een rookkanaal zelf monteren?
Het samenstellen van prefab elementen is technisch niet ingewikkeld, maar de brandveilige afstanden, de dakdoorvoer en de eindcontrole zijn dat wel. Verzekeraars vragen bij brandschade vaak naar een installatiebewijs van een gecertificeerd bedrijf. Doe je het toch zelf, laat het dan na afloop keuren en bewaar de montagehandleiding met foto's van de doorvoeren.