Zinkwerk
Lood schoorsteen detail: waar je op moet letten
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Het loodwerk bij een schoorsteen bestaat uit vier details: het voorschort onderaan, de zijloketten langs de schuine kanten, de achterkiel met een kreukelgoot en de aansluiting op de pannen. Elk detail werkt op overlap, waarbij elke laag over de laag eronder valt en nergens kit nodig is.
Het voorschort onderaan en waarom het breed moet zijn
De onderzijde van de schoorsteen vangt al het water op dat van boven het dakvlak naar beneden komt, en dat is bij een schoorsteen midden op een dakvlak een aanzienlijke hoeveelheid. Daar hoort een schort dat over de pannenrij eronder valt en dat aan weerszijden ruim doorloopt, zeker een pan breder dan de schoorsteen zelf. Het lood wordt over de pankoppen gedrukt zodat het de vorm van de pan aanneemt en niet als een vlakke plaat blijft liggen; dat aandrukken is handwerk met een houten spatel. De bovenkant van het schort steekt in de eerste voeg van het metselwerk of gaat onder een apart loket door. Is het schort te smal, dan loopt het water er aan de zijkanten omheen en zoekt het de kier tussen pan en schoorsteen. Dat is de meest voorkomende plek van een schoorsteenlekkage.
Zijloketten en de trapsgewijze inhakking
Langs de schuine zijden van de schoorsteen loopt de voeg trapsgewijs omhoog, want het metselwerk staat horizontaal en het dak loopt schuin. Het loodwerk volgt die trap. Bij de klassieke uitvoering krijgt elke pannenrij zijn eigen loketstuk dat één laag hoger in de voeg wordt gehakt en dat met een overlap over het stuk eronder valt. Dat oogt als een trap en dat hoort ook zo. Er bestaat een snellere variant waarbij één doorlopende strook schuin in het metselwerk wordt gefreesd, maar dan snijd je een lange schuine gleuf door meerdere stenen heen en verzwak je het metselwerk. De trapsgewijze uitvoering vraagt meer handelingen en houdt langer. Onder elk loket hoort bovendien een slab die over de pan valt, zodat er twee gescheiden lagen zijn: de ene tegen de muur en de andere op het dakvlak.
De achterzijde waar het water samenkomt
Achter de schoorsteen ontstaat een hoek waar het water van het bovenliggende dakvlak op de muur botst. Bij een smalle schoorsteen kan een enkel loket met een omgezette rand volstaan, maar zodra de schoorsteen breder wordt dan ongeveer een meter, hoort er een kreukelgoot of een achterkiel te komen. Dat is een verhoogd zinken of loden geultje dat het water splitst en naar links en rechts langs de schoorsteen afvoert. Zonder die voorziening staat het water in de hoek stil, blijft er blad en mos liggen en werkt vorst zich in de naad. Bij oudere daken zie je vaak dat de achterzijde met een dikke laag kit is dichtgesmeerd omdat het daar lekte. Dat is symptoombestrijding: het water hoort weggeleid te worden en niet tegengehouden.
Loodmaat en wat er in de offerte hoort te staan
Lood wordt aangeduid met een code die het gewicht per vierkante meter weergeeft, en dat gewicht bepaalt de dikte. Voor schoorsteendetails is een zwaardere maat gebruikelijk dan voor een eenvoudige slab, omdat het lood om hoeken wordt gezet en de vorm moet houden. Laat die code in de offerte zetten, samen met het aantal losse stukken per zijde. Verder hoort erin te staan of de voeg wordt uitgehakt of gefreesd, of er loodproppen dan wel loodveren worden gebruikt en met welke specie er opnieuw wordt ingevoegd. Vraag ook of er een kreukelgoot komt aan de achterzijde en of het voorschort over de volle breedte plus één pan doorloopt. Dat zijn de vier vragen die het verschil tussen degelijk en haastwerk zichtbaar maken, nog voordat er iemand op het dak staat.
Het detail dat bij oude schoorstenen wordt overgeslagen
Boven de loketrand hoort de voeg opnieuw dicht te zitten, en juist daar wordt bezuinigd. Het lood wordt in de gefreesde gleuf geklemd, er gaat een streep kit overheen en klaar is het. Kit op metselwerk dat vol zit met stof en oude specie hecht nauwelijks, laat na twee winters aan de bovenrand los en vormt dan een gootje dat water achter het lood leidt in plaats van ervoor. Binnen een paar jaar zie je een vochtplek op de zoldervloer rond de schoorsteen, en die lijkt van boven te komen terwijl het water via de muur naar beneden loopt. De juiste afwerking is opnieuw invoegen met specie, waarbij het lood in de voeg klemt en de specie de gleuf boven de rand volledig vult. Vraag om een foto van dichtbij bij oplevering; van de grond zie je dit verschil niet.
Veelgestelde vragen
Waarom lekt het bij mijn schoorsteen alleen bij slagregen?
Omdat wind het water tegen de muur omhoog duwt en het dan onder een overlap door kan komen die bij verticale regen prima werkt. Dat wijst bijna altijd op een te krappe overlap of op een loketrand die niet diep genoeg in de voeg zit. Kijk ook naar de windrichting waarbij het gebeurt; dat vertelt de dakdekker precies aan welke zijde hij moet zoeken.
Kan het loodwerk ook in zink worden uitgevoerd?
Bij een schoorsteen zelden, want zink laat zich niet zo makkelijk om onregelmatig metselwerk en over pankoppen vormen als lood. Wel zie je zink bij de kreukelgoot achter de schoorsteen, waar een strakke vorm juist een voordeel is. Combineer de twee met beleid: zink en lood naast elkaar mag, maar water dat over koper loopt en daarna op zink terechtkomt, tast dat zink aan.
Hoe controleer ik het loodwerk zonder het dak op te gaan?
Met een verrekijker vanuit de tuin of vanaf de straat, bij voorkeur na een storm. Let op golven in het lood, op randen die van de muur af staan, op scheurtjes in de omzetting en op zichtbare kitranden. Kijk ook op zolder rond de schoorsteen naar donkere strepen op het beschot en voel of het hout bij de doorvoer droog aanvoelt. Die twee controles samen geven een aardig beeld.