Schoorsteen
Schoorsteen techniek brabant: waar je op moet letten
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Schoorsteentechniek in Brabant draait in de praktijk om drie onderdelen: het voegwerk van de gemetselde schacht, de loodaansluiting op het dakvlak en de afdekking bovenop. Veel woningen uit de jaren zestig en zeventig hebben nog een schoorsteen die na de overstap op een hr-ketel niets meer afvoert en daardoor sneller veroudert.
Wat er in een gemetselde schoorsteen misgaat
Het deel boven het dakvlak staat volledig bloot aan regen, wind en vorst en heeft geen enkele beschutting. Regen dringt het metselwerk in via uitgesleten voegen en via de kopse kant bovenop, waar vaak geen goede afdekplaat ligt. Vriest het daarna, dan zet het water in de steen uit en drukt het de buitenlaag eraf. Die schade begint bijna altijd aan de weerzijde, dus in ons land aan de zuidwestkant. Binnenin gebeurt iets anders: bij een schoorsteen die jarenlang rookgassen van een kolenkachel of open haard heeft afgevoerd, zitten zouten in het metselwerk. Zodra die schacht koud en vochtig wordt, trekken die zouten naar buiten en verschijnen er witte uitslag en bruine vlekken op de zolderwand. Voegwerk vervangen helpt dan niet, want de oorzaak zit binnenin.
De loodaansluiting is bijna altijd de lekplek
Waar de schoorsteen door het pannendak steekt, moet water dat langs het metselwerk omlaag loopt naar het dakvlak worden geleid. Dat gebeurt met loodslabben die in een uitgehakte voeg zijn gezet en met een loketstrook aan de bovenzijde die het water om de schacht heen naar links en rechts stuurt. Aan de onderkant valt een slab over de pannen. Alles werkt op overlap. Wat je vaak ziet op oudere daken is lood dat met kit is bijgewerkt, of erger, een strook bitumenband over de aansluiting geplakt. Zo'n band hecht in de zon en laat in de winter los langs de bovenrand, waarna het water precies achter de reparatie loopt. Zie je op zolder een natte plek naast de schoorsteen en niet eronder, dan is de loketstrook vrijwel zeker de boosdoener.
Wie welk deel van het werk doet
Rond een schoorsteen werken drie soorten vakmensen, en dat is de reden dat mensen in Brabant zoeken op techniek in plaats van op een beroep. De schoorsteenveger reinigt het kanaal, meet de trek en beoordeelt of er kan worden gestookt. De voeger of restauratiemetselaar herstelt de schacht, hakt voegen uit en zet nieuwe mortel. De dakdekker doet het lood, de pannen eromheen en de aansluiting op het dakvlak. Sommige bedrijven bundelen die drie, andere niet. Vraag bij een offerte expliciet wie het lood vernieuwt, want dat onderdeel valt regelmatig tussen wal en schip: de metselaar rekent erop dat de dakdekker komt en andersom. Vraag ook of het kanaal wordt gecontroleerd voordat de kap erop gaat, want daarna kom je er niet meer bij.
Hoe schoorsteenwerk wordt begroot
Werk aan een schoorsteen gaat vrijwel altijd per klus en niet per vierkante meter, omdat het om een klein oppervlak met veel handelingen gaat. De grootste post is de toegang. Voor een schoorsteen midden op een nok is een steiger of een hoogwerker nodig, en die bepaalt of het een halve dag of twee dagen wordt. Vraag daarom of het werk gecombineerd kan worden met ander dakwerk dat toch dezelfde opstelling vraagt. Verder horen in de offerte: het uithakken en opnieuw voegen met een mortel die bij de steen past, het vervangen van het lood, een afdekplaat of afdekking bovenop, en het afvoeren van puin. Vervangen van stenen die zijn afgevroren staat er los bij, want pas als het steigerwerk staat is te zien hoeveel dat er zijn.
Waarom een ongebruikte schoorsteen sneller stuk gaat
Toen er nog dagelijks warme rookgassen doorheen gingen, droogde een schoorsteen zichzelf. Sinds de overstap op een hr-ketel met een kunststof afvoer of op een warmtepomp staat de oude schacht koud en vaak open. Regen valt er recht in, condens zakt naar beneden en het metselwerk blijft van binnen nat. Dat versnelt vorstschade en drijft het vocht naar de binnenkant, waar het op zolder als een donkere vlek verschijnt. De oplossing is niet het kanaal volledig dichtsmeren, want dan sluit je vocht op. Zet er een afdekking op die regen tegenhoudt maar lucht doorlaat, en laat onderin een rooster of een opening zodat er lucht doorheen kan trekken. Wie de schoorsteen definitief niet meer gebruikt, kan overwegen hem tot onder het dakvlak af te breken en het dak dicht te maken.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet voegwerk aan een schoorsteen vernieuwd worden?
Bij een goed uitgevoerde beurt met een passende mortel houdt het vijfentwintig tot veertig jaar. Ligt er harde cementmortel op zachte baksteen, dan gaat het veel korter mee en beschadig je bovendien de stenen, omdat het vocht dan door de steen naar buiten moet in plaats van door de voeg. Laat bij een oud pand altijd naar de hardheid van de mortel kijken.
Mag ik zelf op het dak om de schoorsteen te bekijken?
Beoordelen kan meestal van de grond af met een verrekijker of met een foto vanaf een ladder tegen de gevel. Daarmee zie je losse voegen, scheuren en een scheve kap prima. Op een pannendak lopen is een ander verhaal: pannen breken onder je gewicht en de nok is de gladste plek van het huis. Laat dat over aan iemand met een dakladder en zekering.
Kan een schoorsteen scheef gaan staan?
Ja, en dat is een reden om er snel naar te laten kijken. Een schacht die aan één zijde vocht opneemt en aan de andere niet, krijgt daar een verschil in uitzetting, en oud metselwerk met verweerde voegen geeft dan mee. Zie je vanaf de straat dat de schoorsteen uit het lood staat, laat dan eerst de stabiliteit beoordelen voordat er iemand tegenaan gaat werken.