Schoorsteen
Schoorsteen veeg borstel: waar je op moet letten
Bijgewerkt op · Redactie Dakdekkercentraal
Een veegborstel voor de schoorsteen is een ronde staal- of kunststofborstel op schroefbare stangen, met een diameter die een tot twee centimeter groter is dan het kanaal. Te klein en je schuurt de aanslag niet los, te groot en de borstel klemt vast in een bocht of op een versmalling.
Staal, nylon of polypropyleen
Een staalborstel heeft stugge draden en is bedoeld voor gemetselde kanalen en voor keramische binnenbuizen. Hij schuurt hard en haalt vastzittend roet los, maar hij is niet geschikt voor een rvs-voering: de stalen draden krassen het metaal en die krasjes worden de plek waar corrosie begint. Voor rvs gebruik je een nylon of polypropyleen borstel, die zacht genoeg is om de wand met rust te laten en toch stevig genoeg om roet mee te nemen. Er bestaan ook borstels met vlakke kunststof lamellen in plaats van draden; die werken goed in een rond kanaal met een gladde wand. De vorm telt eveneens. Een vierkant of rechthoekig gemetseld kanaal heeft een borstel nodig die de hoeken raakt, want een ronde borstel laat vier stroken aanslag staan.
De maat en de vorm die bij jouw kanaal past
Meet eerst het kanaal, en meet het aan de binnenzijde. Bij een rvs-buis lees je de doorsnede vaak van het typeplaatje van het toestel af. Bij een gemetseld kanaal steek je een duimstok door de veegluik of kijk je met een spiegel omhoog. Neem daarna een borstel die een tot twee centimeter ruimer is dan die maat, zodat de draden zich licht buigen tegen de wand. Een borstel die exact past, glijdt langs de aanslag heen. Een borstel die drie centimeter te groot is, klemt zodra het kanaal versmalt bij een aansluiting of een bocht, en dan moet iemand hem van de andere kant losduwen. Loopt het kanaal in doorsnede terug, bijvoorbeeld van gemetseld naar een ingebrachte buis, kies dan de maat van het smalste deel.
Stangen, koppelingen en wat er misgaat
Op de borstel komen stangen die je één voor één aanschroeft naarmate je verder komt. Er zijn stugge glasvezelstangen en flexibele kunststof stangen; de eerste duwen beter door een recht kanaal, de tweede volgen een bocht zonder te knikken. Let op de draadrichting van de koppeling. Bij het draaien met de klok mee blijven de stangen vastzitten, bij tegendraads draaien schroeven ze los, en dan blijft de borstel achter in het kanaal. Dat is de meest voorkomende ellende bij zelf vegen. Kies daarom een set met geborgde koppelingen of met een bajonetsluiting, en draai tijdens het werk altijd dezelfde kant op. Houd bij, hardop of op papier, hoeveel stangen erin zitten. Zonder dat getal weet je bij het terugtrekken niet of je nog een deel in het kanaal hebt staan.
Wat je met een eigen borstel bereikt en wat niet
Met een goede set haal je poederig roet en lichte aanslag prima weg, en dat is wat zich bij normaal stoken vormt. Het gereedschap is niet duur en gaat jaren mee, dus voor iemand die elke winter stookt, verdient de aanschaf zich terug. Wat je er niet mee bereikt, is de inspectie. Een veger kijkt met een spiegel of camera naar scheuren, losse voegen en de aansluiting van het toestel, en hij schrijft een bewijs dat bij een verzekeraar telt. Ook harde, glanzende creosoot krijg je met een borstel niet los; daar is een kettingfrees voor nodig. En dan is er de plek: van boven vegen betekent op het dak staan met beide handen bezig. Kun je er niet veilig bij, werk dan via het toestel of laat het doen.
De borstel die vast komt te zitten
Een vastzittende borstel is het scenario dat een zelf gedane veegbeurt verandert in een dure ingreep. Het gebeurt op drie manieren: de borstel is te groot en klemt op een versmalling, de stangen zijn losgedraaid door tegendraads draaien, of de borstel blijft haken achter een uitstekende voeg of een oude klem in het kanaal. Trek in dat geval niet harder, want dan trek je de kop van de stang en zit hij pas echt vast. Werk rustig terug met kleine draaiende bewegingen in de vastdraairichting. Lukt dat niet, dan moet er iemand van de andere kant tegenaan, en soms moet er een luik of een steen uit het kanaal. Voorkom het door voor het eerste gebruik de maat te controleren en door het kanaal vooraf met een lamp van onderaf te bekijken.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet ik een veegborstel vervangen?
Zolang de draden nog veerkracht hebben en niet massaal zijn afgebroken, blijft hij bruikbaar. Een staalborstel bij jaarlijks gebruik gaat gerust tien seizoenen mee. Let vooral op de kop waar de stang in schroeft: als de schroefdraad speling krijgt, is dat het onderdeel dat je in het kanaal verliest. Spoel de borstel na gebruik niet af maar klop hem uit en berg hem droog op.
Kan ik een pelletkachel met dezelfde borstel vegen?
Meestal niet, want een pelletkachel heeft een smalle buis met scherpe bochten en een geheel eigen asafvoer. Daar hoort een kleine flexibele borstel bij en een aszuiger met een fijn filter, omdat pelletas veel fijner is dan houtas. De warmtewisselaar in het toestel vraagt bovendien apart onderhoud, en dat staat in het instructieboekje van de fabrikant beschreven.
Moet ik de kachel afdekken voordat ik ga vegen?
Ja, en dat is de belangrijkste voorbereiding. Roet dat naar beneden valt, komt met een wolk de kamer in zodra er tocht op staat. Sluit de deur van het toestel, plak de luchtinlaten af en leg doeken over de vloer en de meubels in de buurt. Zet bij een open haard een plaat met een doorvoer voor de stangen voor de opening en gebruik een stofzuiger met een fijn filter.